Ujemne ceny energii to nie anomalia — to sygnał, że system elektroenergetyczny wchodzi w nową fazę relacji między produkcją, popytem i elastycznością.

Gdy cena prądu spada poniżej zera, nie znaczy to, że prąd staje się darmowy — oznacza to konieczność zapłacenia komuś za przyjęcie nadmiaru mocy. Zjawisko to wynika z kombinacji rosnącego udziału odnawialnych źródeł o niskich kosztach krańcowych, ograniczonej elastyczności w wyłączaniu dużych bloków konwencjonalnych oraz struktury rynków energii, które nie zawsze potrafią szybko zrównoważyć chwilowe nadwyżki.

W praktyce tracą producenci, którzy są zmuszeni do pozostawania w ruchu ze względów technicznych lub kontraktowych — zwłaszcza elektrownie jądrowe i niektóre bloki węglowe — oraz operatorzy, którzy ponoszą koszty bilansowania sieci. Zyskują natomiast odbiorcy z możliwością przesunięcia zużycia (duże zakłady przemysłowe) oraz operatorzy magazynów energii, którzy mogą kupić energię poniżej zera, o ile mają gdzie ją składować.

Bilansowanie systemu odbywa się przez rynki dnia następnego, intraday oraz przez mechanizmy rezerw i usług systemowych. Kiedy prognozy zawodzą — na przykład nagły spadek zapotrzebowania przy silnym wietrze — TSO musi sięgnąć po ujemne ceny jako narzędzie rynkowe lub zlecić ograniczenia produkcji, co generuje koszty i konieczność wypłaty rekompensat.

Politycznie i społecznie efekt jest ambiwalentny. Z jednej strony ujemne ceny pokazują, że transformacja energetyczna działa: mamy tanią, odnawialną energię. Z drugiej — uwidaczniają potrzeby inwestycji w elastyczność: magazyny, sterowanie popytem, inteligentne sieci oraz bardziej finezyjne mechanizmy rynkowe, aby nie doprowadzać do kurczowego utrzymywania przestarzałych mocy.

W najbliższych latach kluczowe będą zmiany w regulacjach: jak zareagują taryfy dla odbiorców detalicznych, system wsparcia dla OZE i zasady działania rynków bilansujących. Jeśli nie zadba się o przeniesienie korzyści na konsumentów i o rozwój elastycznych zasobów, ujemne ceny pozostaną źródłem napięć, a nie sygnałem przewagi nowej technologii.

Zachęcam do obejrzenia filmu, który szczegółowo omawia mechanizmy i konsekwencje ujemnych cen energii.

Źródło: YouTube – GLOBenergia